Elektrik Projeleri: En Kapsamlı Teknik Rehberi (2026)

Elektrik iç tesisat projesi, bir binadaki tüm elektrik tesisatının (aydınlatma, prizler, kuvvet tesisatı, topraklama, paratoner vb.) projelendirilmiş halidir. Yasal zorunluluktur (3194 sayılı İmar Kanunu, Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği). Can ve mal güvenliğini sağlamak, enerji verimliliğini artırmak, abonelik işlemleri için gereklidir. Ayrıca sigorta şirketleri hasar durumunda proje talep eder.

Normal prizler 16A olmalıdır. Mutfakta, çamaşır/bulaşık makinesi gibi yüksek güçlü cihazlar için ayrı hat çekilmeli ve 16A priz kullanılmalıdır. Klima, fırın gibi cihazlar için 20A veya 32A priz gerekebilir. Elektrikli araç şarj üniteleri için 32A veya 63A prizler kullanılır.

Kablo kesiti seçiminde 3 faktör önemlidir: (1) Akım taşıma kapasitesi (TS HD 60364-5-52 tablolarına göre), (2) Gerilim düşümü (aydınlatmada %1.5, prizlerde %3'ü geçmemeli), (3) Kısa devre dayanımı. Örnek: 16A priz hattı için 2.5 mm² bakır kablo, 25A için 4 mm², 40A için 6 mm², 63A için 10 mm² kullanılır.

Kaçak akım koruma şalteri, insanların elektrik çarpmasına karşı korur. 30 mA'lik kaçak akımda 0.03 saniyede devreyi keser. Ayrıca yangın riskini azaltır (toprak kaçakları yangına neden olabilir). TS HD 60364'e göre tüm priz devrelerinde 30 mA RCD zorunludur.

Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği'ne göre: Trafo merkezleri için ≤ 1 Ω, koruma topraklaması için ≤ 10 Ω, paratoner topraklaması için ≤ 10 Ω, telefon santrali için ≤ 5 Ω. Düşük direnç, hatalı akımın toprağa güvenle akmasını sağlar.

Evet, TS HD 60364-4-41 standardına göre bina ana girişinde 300 mA veya 500 mA selektif (gecikmeli) kaçak akım koruma şarttır. Bu, yangın koruması içindir. Ayrıca tüm priz devreleri 30 mA RCD ile korunmalıdır. Seçicilik için yangın koruma (300 mA) ile priz koruma (30 mA) arasında zaman farkı olmalıdır.

Binaların Yangından Korunması Yönetmeliği Madde 65'e göre: Yüksek binalar (21.50 m'den yüksek), patlayıcı madde depolanan tesisler, kimyasal tesisler, tarihi binalar, enerji nakil hatları, açık alandaki tehlikeli maddeler paratoner zorunludur. TS EN 62305-2 risk analizi yapılmalı, analiz sonucunda risk varsa paratoner tesis edilmelidir.

Reaktif güç tüketimini azaltarak ceza ödenmesini engeller. EPDK'ya göre cos φ 0.95'ten düşükse ceza uygulanır. Ayrıca transformatör ve kablolardaki kayıpları azaltır, gerilim düşümünü engeller, tesisin kapasitesini artırır. Kurulu gücü 50 kW üzeri tesislerde zorunludur.

Kısa devre hesabı, seçilen kesicilerin kısa devre dayanımının (Icu, Ics) yeterli olup olmadığını kontrol etmek için yapılır. Ayrıca kabloların kısa devre dayanımı (k²S² ≥ I²t), selektif koordinasyon ve ark flaşı risk analizi için gereklidir. TS EN 60865-1 standardına göre hesaplanır.

Zayıf akım tesisatı, 50V altındaki sistemleri kapsar. Telefon, data (CAT6, fiber optik), TV, CCTV, yangın algılama, hoparlör, interkom, otomasyon sistemleri zayıf akım kapsamındadır. Yönetmelik gereği kuvvetli akım kablolarından en az 30 cm ayrı geçirilmelidir. Yapısal kablolama standardı TS EN 50173'tür.

Banyolar, TS HD 60364-7-701'e göre bölgelere ayrılır: (0) Küvet/duş içi: sadece 12V, IPX7. (1) Duş başlığı çevresi: 25V'a kadar, IPX5. (2) 60 cm çevre: 25V veya 30 mA RCD korumalı. (3) 60-240 cm arası: normal tesisat. Prizler bölge 2 ve 3'te, en az 30 mA RCD korumalı olmalı. Anahtarlar banyo dışında olmalıdır.

Standart bir daire için (100-120 m²) genellikle 63A ana sigorta yeterlidir. Elektrikli araç şarjı, ısı pompası, sauna gibi ek yükler varsa 80-100A gerekebilir. Yük hesabı yapılmalı: Aydınlatma: 1-2 kW, prizler: 3-5 kW, mutfak: 3-5 kW, klima: 2-4 kW, banyo: 2-3 kW. Toplam talep faktörü ile güç hesaplanır.

OG (Orta Gerilim) tesisatı, 1 kV - 34.5 kV arasındaki tesisatlardır. Trafo merkezleri, OG hücreleri, OG kablolarını kapsar. EKAT (Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği)'ne tabidir. OG tesisatı projelendirme, montaj ve işletme yetkisi sadece Elektrik Mühendisleri Odası'na kayıtlı yetkili mühendislerdedir.

Asansör, ayrı bir tali panodan beslenmelidir. Asansör ana şalteri, asansör makine dairesinde veya asansör kuyusu yakınında kilitlenebilir olmalıdır. Acil durum aydınlatması, asansör kuyusu aydınlatması (IP54) ve priz (servis için) konulmalıdır. Yangın durumunda asansörün zemin kata inmesi için yangın algılama ile entegrasyon gerekir.

Jeneratör gücü, beslenecek kritik yüklerin toplamına göre hesaplanır. (1) Yolverme akımı yüksek motorlar için jeneratör gücü 2-3 kat büyük seçilmeli. (2) Jeneratör gücü, UPS harmoniklerini besleyebilmeli. (3) ATS (Otomatik Transfer Şalteri) ile şebeke-jeneratör geçişi sağlanır. (4) Jeneratör odası havalandırması, egzost ve yakıt deposu projelendirilmelidir.

UPS seçiminde: (1) Güç (kVA), (2) Tip (Line-interactive, Online), (3) Akü süresi (dakika), (4) Harmonik bozulma (THD), (5) Verim, (6) Soğutma tipi. Kritik yükler (server, veri merkezi) için online UPS tercih edilir. Akü süresi, jeneratör devreye girme süresine göre hesaplanır (genelde 15-30 dk).

Belediye onayı: 1-2 hafta (büyükşehirlerde daha uzun). UEDAŞ onayı (güç artışı, trafo): 2-4 hafta. OSB onayı: 1-3 hafta. Toplam süre proje büyüklüğüne, revizyonlara ve kurum yoğunluğuna bağlı olarak 1-3 ay arası değişir.

As-built proje, sahada uygulanan son durumu gösteren projedir. İnşaat sırasında yapılan revizyonlar, eklemeler projeye işlenir. İşletmeye alma, bakım, gelecekteki tadilatlar ve yasal denetimler için gereklidir. İSG yönetmelikleri periyodik kontrollerde as-built proje zorunluluğu getirmiştir.

Otopark Yönetmeliği'ne göre yeni binalarda park yerlerinin %10'u elektrikli araç şarj için hazırlanmalıdır. Şarj istasyonu için: (1) Ayrı tali pano, (2) 32A veya 63A priz/şarj ünitesi, (3) Tip B kaçak akım koruma (DC kaçaklara karşı), (4) Uygun kablo kesiti (32A için 6 mm², 63A için 10 mm²), (5) Akıllı şarj yönetim sistemi (opsiyonel).

GES projelerinde: (1) DC taraf: Panellerden invertere kadar DC kablolar (güneş enerjisi kablosu, 1500V DC dayanımlı), (2) DC koruma (string birleştirici kutular, DC şalter, DC parafudr), (3) İnverter (DC-AC dönüşüm), (4) AC taraf: AC pano, AC şalter, AC parafudr, (5) Sayaç (çift yönlü), (6) Bağlantı anlaşması (EPDK).

Selektiflik, arıza durumunda sadece arızalı bölgenin enerjisini kesip, diğer bölgelerin çalışmaya devam etmesidir. Ana sigorta ile tali sigorta arasında akım-zaman karakteristiği veya enerji seçiciliği sağlanır. TS EN 60947-2'ye göre selektif koordinasyon, tesis güvenilirliği için zorunludur.

Harmonik, temel frekans (50 Hz) katlarındaki bozulmalardır. VFD, UPS, LED sürücüler harmonik üretir. THD (Total Harmonic Distortion) sınırı TS EN 61000-3-2'de belirtilir. Harmonik önlemleri: (1) Filtreli kompanzasyon, (2) Pasif filtreler, (3) Aktif filtreler, (4) K-Kesitli transformatörler, (5) Harmonik filtreli VFD'ler.

Trafo merkezi projesi: (1) Vaziyet planı, (2) Mimari planlar (trafo binası), (3) OG hücre yerleşimi ve kolon şeması, (4) AG pano kolon şeması, (5) Topraklama projesi, (6) Paratoner projesi, (7) Aydınlatma ve priz tesisatı, (8) Kablo kanal ve tavaları, (9) Enerji nakil hattı bağlantısı, (10) Koruma röle koordinasyonu.

EKB, binalarda enerji verimliliğini gösteren A-G sınıfı belgedir. Elektrik projesi, EKB için şu verileri sağlar: Aydınlatma güç yoğunluğu (W/m²), asansör verimliliği, fan/pompa motor verimliliği, otomasyon sistemi (BMS) varlığı, yenilenebilir enerji kullanımı (GES). BEP-TR yazılımına bu veriler girilir.

Acil durum aydınlatması, yangın veya elektrik kesintisinde kaçış yollarını aydınlatır. TS EN 1838 standardına göre: (1) Kaçış yollarında 1 lüks minimum, (2) 0.5 saat - 3 saat batarya süresi, (3) Armatürler üzerinde yeşil piktogram, (4) Merkezi batarya sistemi veya armatür üstü akülü tip. Yönetmeliğe göre tüm toplu kullanım binalarında zorunludur.

BMS entegrasyonu için: (1) Enerji izleme (alt sayaçlar, analizörler), (2) Aydınlatma kontrolü (dimmer, varlık sensörü, gün ışığı sensörü), (3) Pano kontrolleri (fan coil, VRF, chiller, kazan), (4) Yangın algılama ile entegrasyon, (5) SCADA sistemi, (6) Modbus, BACnet, KNX, DALI protokolleri. TS EN 15232 standardı BMS sınıflarını belirler.

TS HD 308 S2 standardına göre: (1) Faz (L1): Kahverengi veya siyah, (2) Faz (L2): Siyah veya kahverengi, (3) Faz (L3): Gri veya siyah, (4) Nötr (N): Açık mavi, (5) Koruma (PE): Sarı-yeşil. Bu renkler uluslararası standarttır ve güvenli bağlantı, bakım ve arıza tespiti için zorunludur.

TS EN 61439 standardına göre: (1) Form 1,2,3,4 ayrımı (körleme, bölmelendirme), (2) Ana şalter, tali şalter sıralaması, (3) Kablo kanalları (yatay/dikey), (4) Etiketleme (şema numarası, sigorta etiketleri), (5) Isı hesabı (kayıp güç), (6) IP koruma sınıfı (en az IP2X veya IP3X), (7) Bara boyutlandırması, (8) Servis yolunun yeterliliği.

Evet, fabrika projeleri daha karmaşıktır: (1) Trafo merkezi, OG tesisatı, (2) Kuvvetli akım (motor beslemeleri, VFD), (3) Kompanzasyon (filtreli), (4) SCADA/otomasyon, (5) Proses besleme, (6) Daha yüksek kısa devre akımları, (7) Harmonik analizi, (8) Yedekli besleme (jeneratör, UPS), (9) Tehlikeli bölgeler için Ex-proof tesisat.

Hayır, kesinlikle aynı değildir. Nötr, transformatörün yıldız noktasından alınan işletme akımını taşıyan iletkendir. Toprak (PE) ise sadece arıza anında akım taşıyan koruma iletkenidir. TN-C sistemlerde girişte birleşik (PEN) olabilir ancak dağıtımda ayrılmalıdır. Nötr-toprak birleşmesi kaçak akım şalterini devre dışı bırakır.

Kaçak akım şalteri atma nedenleri: (1) Kaçak akım (cihaz arızası, nemli ortam), (2) Nötr-toprak birleşmesi, (3) Aşırı yük veya kısa devre (MCB atmalı), (4) Harmonikler (tip B gerekebilir), (5) Şalter arızası, (6) Yıldırım veya anahtarlama darbesi. Test butonu ile şalterin çalıştığı kontrol edilmelidir.

Kablo kanalı: Kapalı profilli, kapağı olan, genelde duvar veya zeminde kullanılan sistem. Kablo tavası: Izgaralı veya delikli sacdan yapılan, havalandırmalı, asma tavanda kullanılan sistem. Kanal daha korumalı, tava ise daha iyi soğutma sağlar. TS 4363 standardına göre seçim yapılır.

Motor kablosu seçiminde: (1) Motor nominal akımı (etiket), (2) Yolverme akımı (5-8 In), (3) Gerilim düşümü (≤%5), (4) Kablo uzunluğu, (5) Ortam sıcaklığı, (6) Tesisat tipi (havada, toprakta). Ayrıca VFD kullanılıyorsa ekranlı kablo (N2XH FE180/E30) tercih edilmeli. Örnek: 15 kW, 29A motor için 6 mm² kablo.

LED sürücüler düşük güç faktörüne sahip olabilir (0.5-0.6). Yüksek güç faktörü (>0.9) olmayan LED'ler reaktif güç cezasına neden olur. TS EN 61000-3-2 standardı LED aydınlatmada harmonik sınırlarını belirler. Projede yüksek güç faktörlü (PF) veya aktif PFC'li LED sürücüler seçilmelidir.

TS 88 standardı elektrik sembollerini belirler. Uluslararası IEC 60617 sembolleri kullanılır. Standart semboller sayesinde her mühendis projeyi okuyabilir. Priz, anahtar, armatür, pano sembolleri standart olmalı. Lejant (sembol tablosu) projede mutlaka bulunmalıdır.

TS EN 12464-1 standardına göre: (1) Kaba iş (depo, kaba montaj): 200 lüx, (2) Orta iş (makine işleme): 300 lüx, (3) İnce iş (montaj, kontrol): 500 lüx, (4) Çok ince iş (hassas işleme): 1000 lüx, (5) Laboratuvar: 750 lüx, (6) Renk kontrolü: 1500 lüx (Ra≥90).

Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği'ne göre: Oturma odası: 5-8 m²'de bir priz (en az 4 priz), Yatak odası: 4-6 m²'de bir priz (en az 3 priz), Mutfak: Tezgah üstü her 1.5 m'de bir priz (en az 4 priz), Banyo: 1 priz (çamaşır makinesi için), Koridor: Her 10 m²'de bir priz, Balkon: 1 priz (korumalı).

Kablolar mekanik koruma için kablo kanalı, tava veya boru içinde döşenmelidir. Direkt döşeme durumunda: (1) Mekanik hasar riski, (2) Yangın yayılma riski, (3) Kemirgen hasarı, (4) Elektrik çarpması riski (yalıtım hasarı), (5) Düzensiz görüntü. TS HD 60364-5-52 standardı kablo döşeme yöntemlerini belirler.

Apartmanda: (1) Ana girişte 300 mA selektif yangın koruma RCD, (2) Her dairede 30 mA RCD (tüm priz devreleri), (3) Asansör, yangın merdiveni aydınlatması gibi ortak alanlarda 30 mA RCD, (4) Daire içinde çamaşır/bulaşık makinesi için ayrı 30 mA RCD önerilir. Seçicilik için zaman gecikmeli (S tipi) kullanılır.

Elektrik Piyasası Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği'ne göre: (1) Sayaçlar kolay okunabilir, müdahale edilebilir yerde olmalı, (2) Apartmanlarda tüm sayaçlar aynı katta, zemin katta veya -1. katta toplanmalı, (3) Sayaç yüksekliği 0.8-1.8 m arasında, (4) Sayaç panosu kilitlenebilir olmalı, (5) Sayaç önünde en az 0.8 m servis boşluğu olmalı.

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'ne göre paratoner sistemleri yılda en az 1 kez periyodik kontrolden geçirilmelidir. TS EN 62305 standardına göre: (1) Görsel muayene (yıllık), (2) Topraklama direnci ölçümü (2 yılda bir), (3) Detaylı kontrol (5 yılda bir).

Patlayıcı ortamlar için: (1) Bölge sınıflandırması (Zone 0,1,2 veya Zone 20,21,22), (2) Ex-proof ekipman seçimi (Ex d, Ex e, Ex i, Ex m vb.), (3) Kablo girişleri Ex-proof rakorlar, (4) Topraklama ve eşpotansiyel dengeleme, (5) TS EN 60079 serisi standartlara uygunluk, (6) Yetkili kişilerce montaj ve periyodik kontrol.

Elektrik tesisatı için belirli bir yenileme süresi yoktur. Ancak: (1) 20 yaş üzeri tesisatlar kontrol edilmeli, (2) Alüminyum kablo varsa acil yenileme, (3) Sık sık sigorta atıyorsa, (4) Prizlerde yanma, ısınma varsa, (5) LED ampuller yanıp sönüyorsa (gerilim düşümü), (6) Topraklama yoksa. Periyodik kontrol her 10 yılda bir önerilir.

DC ark koruması (AFCI), GES sistemlerinde DC kablolarda oluşan ark hatalarını tespit eder ve sistemi durdurur. DC ark, AC arktan farklı olarak sıfır geçişi olmadığı için kendi kendine sönmez ve yangına neden olabilir. TS EN 63027 standardına göre yeni GES sistemlerinde AFCI zorunlu hale gelmektedir.

TS EN 13501-6 standardına göre kablo yangın sınıfları: (1) Ac: Alev almazlık, (2) B1ca, B2ca: Çok iyi performans, (3) Cca: İyi performans, (4) Dca: Standart, (5) Eca: Normal. Ayrıca PH120, FE180, E30 gibi fonksiyonel dayanım sınıfları vardır (yangın anında belirli süre çalışma). Yangın güvenliği sistemlerinde FE180/E30 kablo zorunludur.

Topraklama direnci ölçümü 3 nokta (fall of potential) yöntemiyle yapılır. TS EN 61557-5 standardına uygun ölçüm cihazı kullanılır. Ölçüm adımları: (1) Akım elektrodu 40-50 m uzağa çakılır, (2) Potansiyel elektrodu 20-25 m uzağa çakılır, (3) 20-30 m ara ile ölçüm tekrarlanır, (4) En düşük değer doğru topraklama direncidir. Yılda en az 1 kez ölçüm yapılmalıdır.

TS HD 60364-7-702 standardına göre: (1) 0 bölgesi (havuz içi): sadece 12V AC veya 30V DC, IPX8, (2) 1 bölgesi (havuz çevresi 2 m): 25V AC veya 60V DC, IPX5, (3) 2 bölgesi (2-3.5 m): 30 mA RCD korumalı, IPX4. Havuz eşpotansiyel topraklaması (tüm metal aksam bağlanır), aydınlatma transformatörü (güvenlik izolasyonlu).

Trafo koruma röleleri: (1) Aşırı akım (50/51), (2) Toprak koruma (50N/51N), (3) Diferansiyel koruma (87T) - büyük trafolar için, (4) Buchholz rölesi (trafo içi arıza, gaz), (5) Termal koruma (49), (6) Aşırı yük (49RMS), (7) Aşırı gerilim/düşük gerilim (27/59). Tüm röleler IEC 61850 ile SCADA'ya entegre edilebilir.

Enerji verimliliği için: (1) Aydınlatmada LED ve gün ışığı sensörü, (2) Varlık sensörü ile otomatik kontrol, (3) Yüksek verimli motorlar (IE4, IE5), (4) Kompanzasyon (filtreli), (5) Harmonik filtreler, (6) Bina otomasyonu (BMS), (7) GES entegrasyonu, (8) Enerji izleme sistemi (alt sayaçlar), (9) Kablo kesitlerinin optimum seçimi (kayıplar için), (10) Gerilim düzenleyiciler.

Yetkili firma seçiminde: (1) EMO'ya kayıtlı yetkili fen adamı (elektrik mühendisi veya yetkili teknisyen), (2) UEDAŞ yetkisi (Bursa için), (3) Referanslar (tamamlanmış projeler), (4) Sigorta ve mesleki sorumluluk sigortası, (5) Kullanılan yazılımlar (AutoCAD, Dialux, hesaplama yazılımları), (6) Proje onay süreçlerinde deneyim, (7) İletişim ve teknik destek. Mir Elektrik Proje olarak 2007'den beri Bursa'da güvenilir hizmet vermekteyiz.